Friday, February 26, 2021

आर्थिक नियोजन कसे कराल...: श्री. संदीप कुलकर्णी, CA


 
आर्थिक नियोजन कसे कराल...???


१)  आपल्या महिन्याच्या एकूण उत्पन्नापैकी जास्तीजास्त 30% च रक्कम ही घरखर्चासाठी वापरली गेली पाहिजे.


2)  साधारण 30% रक्कम ही बँक सेव्हींग, कर्ज, देणी  इत्यादीसाठी आणि   


3) साधारण  30% रक्कम ही भविष्य नियोजनासाठी गुंतवणुक केली पाहिजे.


४) आणि उरलेले फक्त १०% रक्कम ही आपल्या मनोरंजनासाठी वापरली जायला हवी.


५) कमीतकमी पुढील ६ महिन्यांचा घर-ऑफिस खर्चाची तरतूद अगोदरच असायला हवी, जेणेकरून नोकरी गेली, 

किंवा व्यवसायात मंदि आली तरी ही त्यावर ६ महिने पुढील सोय होईस्तोपर्यंत आपले खर्च चालतील.


६) सेकंड होम ही इन्व्हेस्टमेंट नाही. सर्व्हे असे दर्शवतो को सेकंड होम हे एकूण व्याज आणि खर्च , 

आणि वाढती महागाई वगळून जास्तीजास्त ५% फायदा करून देऊ शकते.


७) ४५ वयानंतर कुठली ही देणी, कर्जे आपल्या अंगावर असू नयेत.मुलांचे उच्च शिक्षण, लग्न ही या काळात होतात त्याचे प्लॅनिंग  आपल्या 30 व्या वयापासूनच व्हायला हवेत.


८) बँकेत पती-पत्नीचे Joint Account असणे अनिवार्य आहे.


९) आपली प्रॉपर्टी ही पती-पत्नी दोघांच्या नावे हवी, कारण As per legal act पती च्या मृत्यू नंतर पत्नी वारसदार असते आणि नंतर मुले.


१०) प्रत्येकाचा इन्शुरन्स असणे गरजेचे आहे. टर्म इन्शुरन्स असणे ही गरजेचे आहे, हेच पुढे तुमच्या कुटुंबाला आर्थिक आधार व संरक्षण देते.


११) कुठलेही इन्व्हेस्टमेंट चे निर्णय हे भावनिक दृष्टिकोनातून घेऊ नये. माझ्या मुला/मुलीच्या नावाने विमापॉलीसी, बँक फिक्स डिपॉझीट, पोष्ट गुंतवणुक अशी गुंतवणुक नको, कायम आपल्या नावावर विमा/ गुंतवणुक असावी.


१२) मेडिक्लेम हा अत्यंत गरजेचा आहे.


१३) जर बँकेत चोरी, किंवा आग लागल्यास आपल्या बँकेतील लॉकर वर फक्त 1 लाख पर्यन्त रक्कम बँक रिटर्न म्हणून देऊ शकते.उरलेले नुकसान आपले असते.


१४) तुम्ही टॅक्स रिटर्न फाईल करणे टाळू नाही शकत, पण योग्य इन्व्हेस्टमेंट करून आयकर कमी करू शकतात. तुमचे उत्पन्न जास्त असो वा कमी असो, 

टॅक्स फाईल केल्यास भविष्यात खूप फायदे होतात. सर्वात मोठा फायदा म्हणजे लोन, हेच तुम्हाला व्यवसायात पुढे नेऊ शकते.


१५) सर्व फायनॅन्शियल कागदपत्रे ही व्यवस्थित ठेवा, याची माहिती आपल्या कुटुंबाला देऊन ठेवा, जेणेकरून तुमच्या अनुपस्थितीत किंवा तुमच्या संकटात तुमचे फेमिली मेंबर्स ते योग्यप्रकारे वापरु शकतील.


१६) आपला प्रोग्रेस ग्राफ दर सहा महिन्यांनी चेक करा. कारण त्या ग्राफप्रमाणे आपली इन्व्हेस्टमेंट, व्यवसाय निर्णय बदलता येतात.


वाचा, विचार करा व पुन्हा वाचा  व आता निर्णय घ्या.

दिवसा मागून दिवस,वर्षा मागून वर्ष निर्णयाशिवाय कसे निघून जातात हे कळत नाही... .

आजच वरील १६ मुद्द्यांवर आधारीत उज्ज्वल व सुरक्षित भविष्यासाठी योग्य नियोजन करा...!

- साभार 

श्री. संदीप कुलकर्णी, CA

Friday, February 19, 2021

Lessons about Donation : From Article 'Red Rice Granary' : Mrs. Sudha Murthy, Chairperson, Infosys Foundation.

 




Lessons about Donation : From Article 'Red Rice Granary' 

This article "The Red Rice Granary" is written by  Mrs. Sudha Murthy, Chairperson, Infosys Foundation.

The author's  grand parents used to donate 'white rice', the best quality of rice they had to the needy and poor people while they used to eat the 'red rice' at home. This taught the author, things about donation ! 

The lessons author has learned and narrated for us are:

"Donate with kind words.


Donate with happiness.


Donate with sincerity.


Donate only to the needy.


Donate without expectation because it is not a gift. it is not a gift. It is a duty.

Donate with your wife's consent.

Donate to other people without putting your dependents in a a helpless state.

Donate without caring for caste, creed and religion.

Donate with an intention so that the receiver should prosper.'''


Let us try to adopt this in our lives ! Thanks to Mrs. Sudha Murthy, who has enlightened us with her learnings  and example !! 

 

Friday, February 12, 2021

मनो-Money: भाग २४ : चेक लिहितानांचा चेक ! -डॉ. रुपाली कुलकर्णी

 

चेक लिहितानांचा चेक !

 


राधा बाबांकडे येतांना, तिच्या बँक अकाउन्टचे चेक-बुक हातात घेऊन येते.

राधा: बाबा, हे माझ्या बँक अकाउन्टचे चेक-बुक ! तुम्ही म्हणाला होतात ना, की यावेळी माझ्या शाळेतील  व्हॅनच्या भरत काकांना तू चेकने पैसे दे... तर मी हे घेऊन आले आहे. यातील "Pay" च्या ठिकाणी भरत-काकांचे नाव आणि "Date" च्या ठिकाणी तारीख लिहिता येईल मला. अंकी आणि अक्षरी रक्कमही समजते आहे  मग आता लिहू का मी हा चेक ?

बाबा: वा राधा ! तुझ्या लक्षात होते तर. आणि  चेक लिहायला आपल्याला जमायला हवे, असे तुला वाटले त्याबद्दल  तुझे कौतुक ! सांगतो, नीट बघ. चेक वर "Pay" हे फिल्ड आहे. त्याच्यापुढे आपल्याला कोणाला हे पेमेंट करावयाचे आहे म्हणजे व्यक्ती किंवा कंपनी, त्याचे नाव लिहितात. शिवाय चेकच्या वरच्या डाव्या कोपऱ्यात दोन आडव्या रेघा मार.  म्हणजेच 'Crossed' चेकचा वापर कर. असे केल्याने  तो चेक फक्त भरत काकांच्याच खात्यात भरला जाईल याची खात्री होइल. उद्या  भरत-काकांना विचारून नावाची एकदा  खात्री करून घे.

राधा: बाबा,  भरत काकांच्या नावे लिहिलेला चेक त्यांच्याच खात्यात भरला जाईल ना ! मग हे Crossed चेक प्रकरण कशासाठी?

बाबा:अग समजा, तू दिलेला आणि क्रॉस न केलेला चेक जर काकांकडून हरवला आणि इतर कोणा लबाड व्यक्तीला तो सापडला तर अशी व्यक्ती बँकेच्या काउंटरवरूनच,  भरत काकांचे नाव सांगून, रोख रक्कम मिळवू शकते. म्हणून , योग्य व्यक्तीच्या खात्यातच चेक जमा व्हावा म्हणून ही 'Crossed'  चेकची पद्धत.  शिवाय तुझ्या बँक अकाउन्टमध्ये पुरेशी रक्कम आहे ना याचीही खात्री आज करून घे.

राधा: हो बाबा. माझ्या बँकेच्या अकाउन्टसाठी  आईचा  मोबाईल नम्बर रजिस्टर आहे. तेव्हा आईच्या मोबाईलवरून कॉल करून, तिकडे आता ३००० रु. जमा आहे हे मी माहीत करून घेतलेय .  आणि  मला  तर १००० रु. चा चेक लिहायचाय.

बाबा: शाब्बास राधा !    कोणालाही आपल्या  अकाउन्टमधून चेकने पेमेंट करण्याआधी, अकाउन्टमध्ये पुरेशी रक्कम आहे ह्याची खातरजमा करून घ्यायला हवी. अकाउन्टमध्ये  पुरेशी रक्कम नसताना, जास्तीच्या रक्कमेचा चेक जर कोणी दिला आणि घेणाऱ्याने तो आपल्या अकाउन्टमध्ये  जमा केला, तर तो चेक प्रोसेस होऊ शकणार नाही म्हणजेच "चेक बाऊन्स" होईल. आणि असे होणे हा दंडनीय अपराध आहे बरं  का ! अशावेळी चेक घेणारा आणि देणारा याना बँक आर्थिक दंड तर करतेच शिवाय चेक  घेणाऱ्याने जर तक्रार केली तर चेक देणाऱ्यावर गुन्हा दाखल होऊंन अशा फसवणूकीसाठी त्याला दोन वर्षे इतका  तुरुंगवासही होऊ शकतो.

राधा: ओह, बापरे ! हे तर मला नव्हते माहीत बाबा. बरे झाले मी माझ्या बँक अकाउन्टचा बॅलन्स आधीच चेक करून ठेवला होता. पण बाबा, तुम्ही सांगितली ती  झाली चेक-बाऊन्सची बाब. पण  समजा मी जर चुकून जास्तीच्या  पेमेंटचा आकडा चेकवर लिहिला आणि तो चेक कोणाला देऊन टाकला तर?    

बाबा: राधा, असे करणे म्हणजेही चेक देणाऱ्याची चूकच झाली ना ! अशावेळी तुम्ही तुमच्या बँकेला माहिती देऊन , तो चेक प्रोसेस न करणेबाबत सांगू  शकता. याला म्हणतात  "Stop  Payment" केस.  पण झालेल्या चुकीबद्दल, तुम्हाला बँक आर्थिक दंड करू शकते.  ही "Stop  Payment" सुविधा, चेक देणारा व्यक्ती आर्थिक फसवणूक, झालेला करार संपणे, चेक गहाळ होणे  अशा वेळेही वापरू शकतो.

राधा: बाबा , चेक लिहिताना तर बऱ्याच गोष्टींची काळजी घ्यायला हवी मग ! तुम्ही सांगलीतलेला 'चेक लिहीतानांचा चेक' मी आता  लक्षात ठेवीन.

बाबा: Ok ! पळा आता, मलाही ऑफिसलाही निघायचेय.

राधा आणि बाबा आपापल्या कामास जातात. 

डॉ. रुपाली कुलकर्णी,

-     ट्रेनिंग हेड, SWS


Friday, February 5, 2021

रिटायरमेंट प्लॅनिंगकडे वेळीच लक्ष द्या ! : श्री. राजेश देशपांडे, अहमदनगर.

 रिटायरमेंट प्लॅनिंगकडे वेळीच लक्ष द्या !    

- श्री. राजेश देशपांडे,  अहमदनगर. (साभार : महाराष्ट्र टाइम्स: अर्थवृत्त)



एच.एस.बी.सी.या नामांकित संस्थेने केलेल्या आर्थिक सर्व्हेनुसार निवृत्तीवेतन म्हणजेच मासिक पेन्शन मिळणार नसतांनाही ७६ टक्के तरुण अथवा प्रौढांना सध्या चालू आहे तशीच जीवनशैली निवृत्तीनंतर जगावयाची आहे. ४५ टक्के कमावत्या भारतीयांची मानसिकता "कल किसने देखा है" या प्रकारात मोडणारी आहे. नोकरी, व्यवसाय माध्यमातून वाढणार्या मिळकतीचा बराचसा मोठा हिस्सा आपल्या बदलणार्या जीवनशैलीवर अनेकजण खर्च करू लागले आहेत. मागील पिढीला ज्या वस्तू चैन करण्याच्या वाटायच्या त्याच वस्तू नविन पिढीला चमकत्या मॉल संस्कृतीमध्ये जीवनावश्यक वाटू लागल्या आहेत. ऑक्सफर्ड अकॅडेमी जर्नल ऑफ कन्झ्युमर डेटा नुसार अनेक बहुराष्ट्रीय तसेच ग्राहकोपयोगी वस्तूंच्या उत्पादन व विक्री करणार्या कंपन्यांचा " कन्झ्युमर बिहेवियरचा" अभ्यास आणि त्याचा उपयोग फ्रान्स, इंग्लंड, अमेरिका, कॅनडा यासारख्या विकसित देशात झाला आहे. ग्राहकांना आकर्षित करून नफा वाढविण्याची वेळ आणि जागा आता क्रयशक्ती वाढत चाललेल्या भारतामध्ये आहे. मागील आर्थिक इतिहासाची पाने चाळल्यास लोकांना उत्पन्नापेक्षा जास्त प्रमाणात खर्च करायची चंगळवादी सवय अनेक पाश्चात्य अर्थव्यवस्थांनी लावून ठेवली आहे. रोजच्या जीवनावश्यक वस्तूंच्या खरेदीत ब्रँडचे महत्व तसेच तथाकथित राहणीमानाचा सामाजिक दर्जा उदा. मोबाईलचा ब्रँड किंवा बुटाचा महागडा ब्रँड वापरण्याची सवय यासाठी तत्काळ उपलब्ध होणारे कर्ज ज्या प्रमाणे अमेरिकेमध्ये क्रेडिटकार्ड या गोंडस नावाने सुरु झाले त्याचप्रमाणे आता भारतातही जसा जसा डिजिटल शिक्षणाचा टक्का वाढू लागला तसा तसात त्याचा वापरही वाढू लागला आहे. मागील पिढीच्या सेव्हिंग इकॉनॉमिकडून आपला प्रवास आता दरडोई उत्पन्न वाढू लागल्याने स्पेंडिंग इकोनॉमिकडे सुरु झाला आहे. एका बाजूला वाढत्या अर्थव्यवस्थेला ते मजबूती देणारे आहे. १३५ कोटी लोकसंख्येच्या आपल्या देशात ज्येष्ठ नागरिक आणि अल्पवयीन मुले वगळता जवळजवळ ९५ कोटी नागरिक या - ना त्या मार्गाने जीवनक्रम चालविण्यासाठी पैसा कमावित आहेत. त्यांचा तो पैसा जीवनावश्यक गोष्टींवर ते खर्च करीत आहेत 'एकदाच घ्यायचे पण ते टिकाऊ घ्यायचे'  ही मानसिकता बदलून 'युज अँड थ्रो' "च्या जगात आता अल्प उत्पन्न असणारेही सहजतेने वावरू लागले आहेत. " अंथरूण पाहून हातपाय पसरावेत" या अर्थाच्या म्हणी आता फक्त पुस्तकातच राहिल्याची परिस्थिती हळू हळू दिसत आहे.

. भारतीय बाजारपेठेत शिरण्यासाठी मोठी किंमत अनेक बहुराष्ट्रीय कंपन्या मोजित आहेत हे आपण कोरोना सारख्या संकटकाळातही ॲमेझॉन, फेसबुक या सारख्या कंपन्यांनी भारतात केलेल्या गुंतवणुकांवरून पहातच आहोत. अशावेळी पैसा मिळत असतांना त्याचे योग्य नियोजन करण्याइतपत स्वतःचे आर्थिक ज्ञान वाढवणे व त्यासाठी प्रयत्न करणे हे प्रत्येकाचे कर्तव्य आहे. तरूण वयात मिळणारा पैसा खर्च करतांना अत्यावश्यक, आवश्यक आणि तरतूद केल्यानंतरच अशी क्रमवारी कमावत्या व्यक्तीने करणे गरजेचे आहे. चित्रपट क्षेत्रातील नामवंत ए.के. हंगल, भगवानदादा अशा एक ना अनेक जणांचे जीवनातील उत्तरार्ध आर्थिक हालाखित गेले ते रिटायरमेंट प्लॅनिंग नसल्यानेच. आजही अनेक व्यापारी, लघुउद्योजक, डॉक्टर्स सध्याच्या वेगवान जगात घर, बंगला किंवा व्यावसायिक विस्तारासाठी कर्जे वाढवतांना स्वतःच्या सेवानिवृत्तीच्या कॉर्पस् ला दुय्यम स्थान देतात. चक्रवाढदर म्हणजेच कंपाऊंडिंग हे जगातील आठवे आश्चर्य आहे. मात्र त्याचा फायदा मिळवण्यासाठी वेळ द्यावा लागतो. ज्याला तो समजतो तो " पैशाने पैसा कमावतो.... ज्याला तो समजत नाही तो पैसा गमावतो... " असे महान शास्त्रज्ञ अलबर्ट आईनस्टाईन यांनी म्हटले आहे. सामान्यतः पगारच पुरत नाही तर निवृत्तीकडे कोण पहाणार ? अजून मुले लहान आहेत, त्यांच्या शिक्षणाच्या खर्चाचेच काय करायचे ? असे एक ना अनेक प्रश्न रिटायरमेंट प्लॅनिंग करतांना असू शकतात. मात्र - "इच्छा आहे तेथे मार्ग आहे".

        सन 200४ नंतर सरकारी पेन्शन तर बंदच झाली आहे, त्यामुळे फक्त खाजगी क्षेत्रातीलच नव्हे तर सरकारी नोकरांनीसुध्दा - (उत्पन्न वजा खर्च) = बचत, या ऐवजी (उत्पन्न वजा बचत)= खर्च , हा मंत्र अंगिकारणे जरूरीचे आहे. नोकरीच लागल्यानंतर सुरुवातीस कमी रकमेपासुन जरी गुंतवणुकीस सुरुवात केली तरी जसजसे उत्पन्न वाढू लागते त्याप्रमाणात त्यातील काही हिस्सा हा फक्त सेवानिवृत्ती साठीच असे नियोजन करून घेणे महत्वाचे ठरते. वैद्यकीय तंत्रज्ञान व औषध क्षेत्रातील वाढणार्या संशोधनामुळे संपुर्ण जगातच मानवांचे आयुष्यमान वाढत आहे. भारतात पूर्वीच्या काळातील 60 वर्षांलरील प्रौढ व्यक्तींची सरासरी आयुर्मर्यादा वाढू लागली आहे. परंतू दुसर्या बाजुला बदललेल्या खाण्यापिण्याच्या सवयी, व्यायामाचा अभाव, कामाचा अतिरिक्त ताणतणाव या सारख्या गोष्टींमुळे वृध्दावस्था निरोगी असेलच याची खात्री कोणालाच देता येत नाही. त्यामुळे वास्तव आयुष्य गरजांची पूर्तता करण्यासाठी जितकी महत्वाची ई.एम.आय. ठरते तितकेच किंबहुना त्यापेक्षा जास्त महत्व नियमित गुंतवणुकीस देण्यासाठी स्वतःमध्ये मानसिक बदल घडवणे प्रत्येकासाठी महत्वाचा ठरतो. "Don't put all eggs in one basket'' या प्रमाणेच रिटायरमेंट प्लॅनिंग करतांनाही एन.पी.एस., पी.पी.एफ. याचप्रमाणे भारतीय गुंतवणुकदारांनी पुढील २०-२५ वर्षांनी लागणार्या पेन्शन फंडासाठी भारतीय शेअर बाजारातील चांगल्या ब्लुचिप कंपन्या गुंतवणुक करणाऱ्या रिटायरमेंट फंडात दीर्घावधीचे योग्य नियोजन करून नियमित गुंतवणुक केल्यास फक्त उपभोक्ता म्हणुन खर्च करण्यापेक्षा गुंतवणुकदार म्हणून ब्लुचिप कंपन्यांच्या श्रीमंतीमध्ये आपलीही भागीदारी आपल्याला महागाई दरापेक्षा जास्त दराने परतावा देऊ शकेल. रिटायरमेंट म्हणजे आर्थिक स्वातंत्र्य. मुलांचे शिक्षण कौटुंबिक जबाबदार्या, नोकरी व्यवसायातील धावपळ हे सर्व करीत असतांना स्वतःची वैयक्तिक आवड, मग ती पर्यटन असो, बागकाम असो वा संगीत असो याकडे लक्ष देणे अनेकांना जमत नाही.

स्वतःचा व्यापार करणारे व्यावसायिक किंवा स्वतःचा छोटा कारखाना असणारे लघुउद्योजक आपल्या व्यवसायाचे रूपांतर आयुष्यभर कष्ट करून करोडो रुपयांच्या संपत्तीत करतात व तो व्यापार किंवा संस्था पुढील पिढीच्या हवाली करतात अशा वेळी ती संपत्ती बॅलन्सशीटमध्ये वाढण्याबरोबरच योग्यवेळी योग्य नियोजन करून स्वतःच्या रिटायरमेंटचा एक वेगळा कप्पा करणे ही काळाची गरज आहे. वयाच्या तिशीपासुनच योग्य आहार, व्यायाम व गुंतवणुकीतील सातत्य तुमची सेवानिवृत्तीची आनंदयात्रा ठरेल, अन्यथा "संध्या छाया भिववती हृदया" हे ठरलेलेच आहे.


-   श्री. राजेश देशपांडे,  अहमदनगर. (साभार : महाराष्ट्र टाइम्स: अर्थवृत्त)

Friday, January 29, 2021

जामीन राहणे : एक धर्म (आणि) संकट : श्री. उदय कर्वे


महान नाटककार शेक्सपिअर पासून ते भारतीय संतांपर्यंत सर्वानीच कर्जव्यवहार
, जामीन राहणे इ. बद्दल खूप छान व महत्त्वाचे काही सांगून ठेवले आहे. मराठीत ”फटका” या काव्यप्रकारातील प्रसिद‍्ध कवीने तर ”स्नेह्यासाठी पदरमोड कर, परंतु जामीन कोणा राहू नको” असा उपदेशच केला आहे. परंतु आपला एखादा नातलग, मित्र वा परिचित काही कारणांनी, काही गोष्टींसाठी कर्ज काढत असतो व त्या कर्जासाठी आपल्याला जामीन राहण्यास सांगतो. अशा वेळी तो आपला जवळचा मित्र, नातलग असेल (व त्याच्या बद्दल आपले मतही चांगले असेल ) तर त्याला जामीन (गॅरेेंटर) राहणे हे आपले कर्तव्य ठरते. पण त्याच वेळी, काही कारणांनी तो ते कर्ज भविष्यात फेडू शकला नाही तर …? या शक्यतेमध्ये एक संकटही दडलेले असते.

कर्ज रक्कम  जेवढी मोठी तेवढे हे संभाव्य संकट ही मोठे असते. अशा अनेक प्रसंगांत आपले मन सांगते की ”जामीन राहायला पाहिजे” पण बुद्धी सांगत असते ”नको राहूस जामीन” किंवा  ”जरा सांभाळून ”! आणि मग या बाबतीत कधीकधी दोन टोकांच्या भूमिका घेणारी माणसे दिसतात. माझा सी. ए. चा व्यवसाय करताना व बँकेच्या संचालकपदी काम करताना मला अशा अनेक व्यक्ती माहीत झाल्या की ”आम्ही कोणासही, जामीन राहत नाही” हे त्यांचे जाहीर धोरण असते. तर याउलट अशा काही व्यक्ती बघितल्या की त्या ”येथे कोणाहीसाठी जामीन मिळतील” असा जणू जाहिरात फलकच लावून असतात. त्या कोणालाही, कशाहीसाठी बिनधास्त जामीन राहत असतात.

पण ही झाली दोन अजब टोके! यातला योग्य व मध्यम मार्ग काय असावा? जामीन राहताना प्रामुख्याने कुठल्या गोष्टी बघाव्यात, कुठली काळजी घ्यावी याचा अत्यंत थोडक्यात ऊहापोह या लेखात करू या.

1) सगळ्यांत महत्त्वाची पहिली गोष्ट म्हणजे आपण ज्याला जामीन राहणार आहोत त्याची खरोखरच बर्‍यापैकी पूर्ण माहिती (कौटुंबिक स्थिती, व्यवसाय, नोकरी, सवयी, आर्थिक स्थिती इ.) आपल्याला आहे कातसे नसल्यास, अंधारात उडी मारण्यापेक्षा, सुरुवातीलाच ”जामीन राहणे शक्य होणार नाही ” हे स्पष्टपणे सांगावे

(जमल्यास, गोड भाषेत सांगावे).’द बेस्ट टाइम फॉर सेइंग ”नो” इज द फर्स्ट टाइम’ हे अतिमहत्त्वाचे वाक्य लक्षात ठेवावे. एकदा जामीन राहिल्यानंतर कर्जदाराची माहिती मिळवत बसणे म्हणजे ”कन्या देऊनिया मग, कूळ काय विचारावे” अशासारखा प्रकार होतो.

2) ज्याला आपण जामीन राहणार आहोत तो कर्जदार, किती रकमेचे कर्ज घेतो आहे, त्याचा मासिक हप्ता किती असणार व तो भरण्याएवढे त्याचे सध्या उत्पन्न आहे का व भविष्यातही राहील ना, याची अत्यंत नि:संकोचपणे खातरजमा करून घेणे आवश्यक आहे.

 

3) कर्ज कुठल्या कारणासाठी आहे हा मुद्दाही महत्त्वाचा आहे. ज्या कर्जातून कर्जदाराची एखादी मालमत्ता तयार होणार आहे अशी कर्जे जामीनदारांसाठी तुलनेने बरी! मालमत्ता स्थावर असेल तर अजूनच चांगले. तिचे मूल्य सहसा वाढत जाते. कर्ज थकले तर ती मालमत्ता विकण्याचा पहिला पर्याय उपलब्ध असतो. साधी कर्जे, लग्न कार्य वा सणासुदीसाठी काढलेली कर्जे, परदेश प्रवासासाठी काढलेली कर्जे इ. मध्ये कर्जदाराकडे नवीन मालमत्ता तयार होत नसते.

4) कर्जासाठी, कर्जदाराची काय काय मालमत्ता तारण म्हणून ठेवण्यात येणार आहे व तिचे मूल्य काय ते बघावे. प्राथमिक तारण व दुय्यम तारणे यांचे एकत्रित मूल्य कर्ज रकमेहून बर्‍यापैकी जास्त असेल तर भविष्यात कर्जवसुली जामीनदाराकडून होण्याचा धोका कमी.

5) आपण एकटेच जामीनदार आहोत का अजूनही कोणी जामीनदार आहेत ते बघावे, नसल्यास अजूनही कोणाच्या  जामीनदार होण्यासंबंधी आग्रहाने सुचवावे. बाकीचे जामीनदारही तोलामोलाचे आहेत ना, कर्ज थकले तर तेही फेडण्यास मदत करू शकतील ना? ह्याची खात्री करावी. सर्व जामीनदारांकडे एकमेकांची माहिती व ओळख असण्याचे अनेक फायदे असतात.

6) ज्या कर्जासाठी आपण जामीन राहत आहोत त्याचे कर्जमंजुरीपत्र बघावेच. कर्जासाठी कुठल्या शर्ती व अटी आहेत, त्यांची पूर्तता होते आहे ना, हे बघावे व त्या मंजुरीपत्राची एक प्रत आपल्याकडे ठेवावी.

7) जामीनकीच्या कागदपत्रांवर कधीही,”डोळे झाकून”या प्रकारात मोडेल अशा प्रकारे सह्या करू नयेत. ती कागदपत्रे पूर्णपणे वाचून व समजून घेऊन मगच (योग्य वाटल्यास) सह्या कराव्यात. कोर्‍या फॉर्म्सवर सह्या करू नयेत. सर्व मजकूर संपूर्ण भरलेला आहे व तो योग्य आणि बिनचूक आहे हे तपासावे. शक्यतो त्या कागदपत्रांची (व एकूणच त्या कर्जप्रकरणासंबंधीच्या सर्व कागदपत्रांची) एकेक प्रत आपल्याकडे ठेवणे चांगले.

8) अनेक जामीनदार हे कर्जदाराला कर्ज दिले गेले, की त्याविषयी विसरूनच जातात. असे ”ऋणानुबंध” विसरू नयेत. कर्जदार कर्जाचे हप्ते वेळेवर भरतोय ना हे  वर्षातून किमान एकदा प्रत्यक्ष तपासून बघावे. कर्जदार टाळाटाळ करतोय असे वाटल्यास थेट कर्ज देणार्‍या संस्थेकडून माहिती घ्यावी व कर्ज खात्याच्या उतार्‍यांची एक प्रत मागावी. कर्ज थकत चाललंय, कर्जदार ते  फेडण्यासाठी प्रामाणिक प्रयत्नच करत नाहीये असे वाटल्यास, कर्जवसुलीची प्रक्रिया लगेच सुरू करण्याचा आग्रह करावा.

9) कर्जासाठी तारण सांगितलेल्या मालमत्तांची देखभाल, त्यांचा विमा याबाबत कर्जदार जागरूक व नियमित आहे ना हे बघावे आणि मुळात त्यांच्या तारणाबाबत सर्व प्रक्रिया पूर्ण झाल्या आहेत ना? ह्याची खात्री करून घ्यावी. 

10) दुर्दैवाने, कर्ज थकलेच व कर्जवसुली प्रक्रिया सुरू झाली तर त्यात स्वत: जातीने लक्ष घालावे. कर्जदार, अन्य जामीनदार, कर्ज देणारी संस्था या सर्वांना एकत्र आणून सामोपचाराने, एक रकमी परतफेडीने, का अन्य सुयोग्य मार्गाने कर्जफेड होण्यासाठी प्रयत्नशील राहावे. कार्यवाहीच्या तारखांना हजर राहावे. आवश्यकतेप्रमाणे चांगल्या व अनुभवी वकिलाकडून सल्ला घ्यावा. (असे”कॉम्बिनेशन” न मिळाल्यास नुसता अनुभवी वकील चालेल!)

11) प्रत्येक जामीनदार हा वैयक्तिकरीत्या, स्वतंत्रपणे, पूर्ण कर्ज रकमेसाठी बांधील असतो हे जाणून घ्यावे. उदा. रू. 02 लाखांचे कर्ज थकून, त्यावर व्याज लागून 03 लाखापर्यंत गेले आहे व एकूण तीन जामीनदार आहेत तर ते प्रत्येकी एक एक लाखासाठीच जबाबदार आहेत… असे नसते. कर्ज देणारी संस्था, कायद्याने, कोणा एकाकडूनही पूर्ण रक्कम वसूल करू शकते अशी सर्वसाधारण कायदेशीर तरतूद असते व आहे.

 

जाता जाता :— माझ्या ओळखीतील एक बाई त्यांच्या नवर्‍याच्या खूप जवळच्या मित्राला जामीन राहत होत्या. जामीनकीचे कोरे फॉर्मस् समोर ठेवून तो मित्र (त्याचे नाव गणेश) तिला (तिचे नाव वीणा) म्हणाला ”हां, वीणा, ह्यावर जरा पटपट सह्या कर” ते बघून ती म्हणाली,”अरे गणेश, कर्जाची रक्कम तर भर फॉर्ममध्ये” त्यावर गणेशने शांतपणे सांगितले ”वीणा, अजिबात टेन्शन घेऊ नकोस, मी तेवढेच कर्ज घेतो की जेवढे माझ्या जामीनदाराला फेडता येईल”!

घटना सत्य आहे व नावे पण न बदलता लिहिली आहेत. त्या कर्जप्रकरणात पुढे बर्‍याच गमती, ताणतणाव झाले तो सर्व तपशील मात्र इथे लिहू शकत नाही.

- श्री.  उदय कर्वे

डोंबिवली नागरी बँकेचे अध्यक्ष आणि सीए,

साभार: पुनश्च : मराठी सशुल्क डिजिटल नियतकालिक

Wednesday, January 27, 2021

लॉकडाऊन गप्पा : भाग ७: लॉकडाऊननंतर अर्थचक्राला लवकरच गती : श्री. गुणवंत राठी

 कोविडची साथ संपेल आणि आपला देश वेगाने प्रगती करेल. मात्र यापुढे कमाईच्या एकाच स्त्रोतावर अवलंबून राहता येणार नाही. गुंतवणूकही स्मार्टपणे करावी लागेल.

           

संपूर्ण जगात पसरलेल्या ‘कोविड-19’ या महामारीमुळे ‘न भूतो’ अशी परिस्थिती निर्माण झाल्याने सामान्य माणसाची संपूर्ण अर्थव्यवस्थाच कोलमडली आहे. पगारात कपात होणे, नोकऱ्या जाणे, पर्यायी नोकरीच्या संधी नसणे, व्यवसायांमध्ये मंदी येणे अशा परिणामांमुळे सामान्य माणूस अतिशय त्रस्त झाला आहे. परंतु ही तात्पुरती स्थिती आहे. कारण कोविडची साथ लवकरच संपणार आहे आणि भारतीय माणसाची जीवनशैली आणि प्रगती करत राहण्याची सवय पाहता, येत्या काही वर्षांत आपला देश नक्कीच चांगली प्रगती करेल असा मला विश्वास आहे.

दोन प्रकारच्या देशांची प्रगती वेगाने होत असते. एक म्हणजे जे मोठ्या प्रमाणात निर्यात करत असतात आणि दुसरे, जे मोठ्या प्रमाणात खर्च करत असतात. आज आपला भारत हा जगात सर्वाधिक तरुण लोकसंख्येचा देश आहे. जगाच्या एकूण लोकसंख्येच्या तुलनेतही आपल्याकडील तरुणांची संख्या प्रचंड आहे आणि त्यांची मानसिकताही मोकळ्या हाताने खर्च करणारी आहे. शिवाय या २०२० सालात ९०% जनतेला कोविडच्या साथीचा फटका बसल्यामुळे सर्वांचेच डोळे उघडले आहेत.

विविधमार्गी उत्पन्नाची गरज

काही वर्षांपूर्वी निवृत्त झालेल्या लोकांचे शेवटचे मासिक वेतन पन्नास ते साठ हजार रुपये होते, तरीही ते अतिशय समाधानी आयुष्य जगले. याउलट आजच्या तरुणांना पहिलाच पगार ३५ ते ५० हजार रुपये मिळत असूनही किमान जीवनावश्यक गरजा पूर्ण करतानाही त्यांची तारांबळ उडताना दिसते. कारण आतापर्यंत लोक उत्पन्नाच्या कोणत्यातरी एकाच स्त्रोतावर अवलंबून निश्चिंतपणे जगत होते. आता नवीन युगाची सुरूवात विविधतापूर्ण असेल. आता कमाईचे अनेक स्त्रोत असलेले आणि हुशारीने खर्च करणारे लोकच खंबीरपणे पाय रोवून उभे राहू शकतील.

येत्या दोन दशकांत सर्व्हिस सेक्टर म्हणजेच विविध प्रकारच्या सेवा पुरवणारे व्यवसाय सर्वाधिक प्रगती करतील. या क्षेत्रात काम करणारे लोक मोठी झेप घेऊन प्रगत स्थानी स्थिरावतील. व्यवहारांचा वेग वाढेल आणि त्यात मोठ्या प्रमाणात पारदर्शकताही येईल.  हे नवे तंत्र स्वीकारून जगणारेच टिकून राहून प्रगती करतील. त्याच्याशी जुळवून घेऊ न शकणारे मागे पडतील.

व्याज व करात सुधारणा

यापुढे कर रचनेत मोठ्या प्रमाणात सुधारणा होतील. प्रत्यक्ष करसंकलनातही बदल होतील. त्याची पूर्वतयारी म्हणूनच सरकारने राष्ट्रीयीकृत बँकांचे मोठ्या प्रमाणात विलीनकरण सुरू केले आहे. देना बँक आणि विजया बँक यांचे बँक ऑफ बडोदामध्ये विलीनीकरण झाले आहे, ओरिएंटल बँक ऑफ कॉमर्स आणि युनायटेड बँक ऑफ इंडिया यांचे पंजाब नॅशनल बँकेत विलीनीकरण करण्यात आले आहे. देशात इतकी वर्षे २५ हून अधिक राष्ट्रीयकृत बँका कार्यरत होत्या, विलीनीकरण पूर्ण झाल्यानंतर मोजक्याच राष्ट्रीयीकृत बँका संपूर्ण देशात कार्यरत असतील. 

बँकांतील मुदत ठेवींवरील व्याजदर आत्ताच ५% ते ६% पर्यंत घसरले असून यापुढेही ते कमी होत जाणार आहेत. त्यामुळे फिक्स डिपॉझिटमध्ये दीर्घकाळ पैसे अडकवून ठेवण्याचे प्रमाण खूप कमी होत जाईल. त्याच वेळी पूर्वीच्या तुलनेत कर्जही स्वस्त दराने उपलब्ध होईल.

काही महत्त्वाच्या सूचना:

१. दरमहा एक ग्रॅम सोन्याची खरेदी करा.

२. इंडियन इक्विटी मार्केटकाही महत्त्वाच्या सूचना:

१. दरमहा एक ग्रॅम सोन्याची खरेदी करा.

२. इंडियन इक्विटी मार्केटमध्ये मजबूत मूल्य असलेल्या शेअर्समध्ये गुंतवणूक करा.

३. सध्या नकारात्मक परतावा दिसत असला तरीही एसआयपीमधील गुंतवणूक सुरू ठेवा.

४. कोणत्या शहरात कोणत्या परिसरातील रिअल इस्टेटमधील गुंतवणूक फायदेशीर ठरेल याचा दूरदर्शीपणे विचार करा.

श्री. गुणवंत राठी

३. सध्या नकारात्मक परतावा दिसत असला तरीही एसआयपीमधील गुंतवणूक सुरू ठेवा.

४. कोणत्या शहरात कोणत्या परिसरातील रिअल इस्टेटमधील गुंतवणूक फायदेशीर ठरेल याचा दूरदर्शीपणे विचार करा.

 

येत्या चार वर्षांत म्हणजे २०२४ पर्यंत सोन्याचा दर प्रतितोळा (दहा ग्रॅम) एक लाखाच्या वर, तर चांदीचा दर येत्या वर्षभरातच म्हणजे २०२१ पर्यंत प्रति किलो एक लाखाच्या पुढे जाण्याची शक्यता आहे.

 

लॉकडाऊन गप्पा : भाग ६: लॉकडाऊन आणि आनंददायी शिक्षण : डॉ. रुपाली कुलकर्णी

 
१५ मार्च २०२० पासून कोरोना प्रादुर्भावाच्या नियंत्रणासाठी महाराष्ट्रातील शाळा बंद करण्यात आल्या आहेत. शाळा नियमित वेळेवर सुरु न झाल्याने  विद्यार्थी व पालकांमध्ये चिंतेचे वातावरण पसरले आहे. काही शाळांतून तासन तास व्हिडीओ कॉन्फरन्सिंगच्या माध्यमातून ऑनलाईन शिक्षण सुरू झाले तर काही शाळांमधून व्हाट्सअप आणि यूट्यूब सारख्या माध्यमातून म्हणजे मेसेंजिंग आणि व्हिडीओ अशा  माध्यमातून शिक्षण सुरू झाले आहे.  या शिक्षण पद्धतीमध्ये पालकांचीही भूमिका महत्त्वाची ठरत आहे. अशा परिस्थितीत सर्वच पालक आपापल्या परीने, विविध विषयांच्या शिक्षणावर तोडगा काढताना दिसत आहे. विषय सोपा करून सांगण्यासाठी कुठले माध्यम , खेळ , उपक्रम, प्रयोग उपयुक्त ठरतो आहे याबद्दलच्या संकल्पनांची  पालकांमध्ये देवाण घेवाण सुरु आहे. 

अशात  आम्ही काही मैत्रिणींनी मिळून मराठी भाषा शिक्षणाचा असाच एक प्रयोग आमच्या प्राथमिक शिक्षण घेणाऱ्या पाल्यांसाठी केला.  सर्वप्रथम मराठी भाषा शिक्षण द्यायचे म्हणजे काय यावर ऊहापोह केला. तेव्हा असे लक्षात आले की  भाषा शिक्षणामागील हेतू हा मुलांचा शब्दसंग्रह वाढविणे, नवीन शब्दांविषयी त्यांना योग्य ते आकलन होणे, त्याद्वारे त्यांची संवाद साधण्याची कला तसेच विचार करण्याची क्षमता वाढीस लागणे असे असायला हवे. मग हे हेतू साध्य करण्यासाठी दुसरी-तिसरीच्या मुलांसमोर आपण असे काय खाद्य ठेवले पाहिजे ज्याचा ते आनंदाने, सहज  वृत्तीने स्वीकार करतील असा विचार आम्ही केला आणि "कविता" हे मुलांच्या आवडीचे माध्यम निवडले.  सुंदर ताल, नाद, ठेका असणाऱ्या कविता मुले सहजपणे गुणगुणायला लागतात, त्यातील  शब्दांचा अन्वयार्थ लावण्यात सुरुवात करतात हा अनुभव पाठीशी होताच.  तेव्हा, मुलांसमोर हा  बालसाहित्याचा अमूल्य ठेवा उलगडण्यासाठी  आम्ही एक ऑनलाईन उपक्रम घेण्याचे ठरविले आणि "कविता मनातल्या" या कार्यक्रमाचे आयोजन केले! मराठी भाषेमध्ये कित्येक श्रेष्ठ, ज्येष्ठ, अनुभवी रचनाकारांनी बालसाहित्य निर्मिले आहे.  कवयित्री शांता शेळके, कविश्रेष्ठ कुसुमाग्रज.  विं. दा.  करंदीकर, मंगेश पाडगावकर, कवी ग्रेस  आदींमार्फत उत्तमोत्तम बालकविता रचल्या गेलेल्या आहेत शिवाय त्या चालबध्द केल्यामुळे गेय स्वरूपात त्यांची गाणी देखील उपलब्ध आहेत.  अशाच काही  बालकविता आम्ही मुलांना सुचविल्या, त्या म्हणून दाखवायला, ऐकवायला सुरुवात केली आणि मग त्या सुंदर तालबद्ध केलेल्या कवितेच्या माध्यमातुन  मुले नवीन शब्द, भावनांच्या व्यक्त करणाच्या पद्य-पद्धती   सहजपणे शिकू लागली. कवितांनी  मुलांच्या मनावर गारुड केले.  काहींनी त्या पाठ करून  साभिनय सादरीकरण केले, काही मुलांनी आपल्याला येत असणाऱ्या वाद्यांवर त्या वाजविल्या तर काही मुलांनी त्यावर नृत्य करणे पसंत केले.  विशेष म्हणजे मुलांनी स्वतःहून रस दाखवित, कल्पकता लढवत  उत्साहाने कार्यक्रमाची तयारी केली.   मुलांची तयारी झाल्यावर मुलांच्या पालकांकडून आम्ही त्या कवितांचे व्हिडिओ मागविले  आणि मग तयार झाला "कविता मनातल्या " कार्यक्रमाचा युट्युब प्रीमिअर !! सर्वच मुले उत्कंठतेने प्रिमिअरची वाट बघत होती. त्या  प्रीमिअरचा  सगळ्या मुलांनी, घरातील सर्व कुटुंबियांसोबत आनंद घेतला. कित्येक दिवसांनंतर आपल्या वर्गमित्रांना असे डिजिटली भेटणे मुलांना जाम आवडले.  युट्यूब वरील हा व्हिडिओ मुलांनी  पुनः पुनः पाहिला आणि आता तर आपल्याशिवाय आपल्या इतर मित्रवर्गाने सादर केलेल्या जवळपास १७ कविता, आठवड्याच्या कालावधीतच मुलांना मुखोदगत झालेल्या आहेत.  या  युट्युब प्रीमिअर उपक्रमाचे अनेक मान्यवरांनी, भाषा तज्ज्ञांनी  कौतुक केले आहे. हा व्हिडिओ पुढील लिंकवर उपलब्ध आहे. https://www.youtube.com/watch?v=PEDn8UoPWkM
         
या अशा कार्यक्रमाच्या माध्यमातुन आम्ही पुढील हेतू साध्य करण्यास सफल ठरलो. १) कवितांच्या माध्यमातून मुलांचा शब्दसंग्रह वाढविणे, २) विविध भावना व्यक्त करणेसाठी कवितेच्या माध्यमाचा उपयोग, ३) मराठीतील संपन्न  बालसाहित्याची ओळख, ४) प्रभावी सादरीकरण पद्धती, ५) मुलांच्या कल्पकतेला चालना  इ.  
शैक्षणिक टाळेबंदीचा कालावधी किती लांबणार आहे त्याची आपल्याला कल्पना नाही. पण तो पर्यंत शिक्षण जास्तीत जास्त आनंददायी कसे करता येईल यावर मात्र कल्पक उपाय शोधत राहिले पाहिजे. बघुया, काय काय समोर येतेय ते !!   

                                                                                    - डॉ. रुपाली कुलकर्णी,